İletişim Başkanı Burhanettin Duran, İletişim Başkanlığı tarafından düzenlenen “Sosyal Medyada Sorumluluk, Özgürlük ve Güvenlik Paneli” programına katıldı.
Burada konuşan Duran, artık normal hayatın dışında bir de sanal dijital hayatın olduğuna işaret ederek, “Kimi zaman acaba normal hayatımızda mı daha çok vakit harcıyoruz? Yoksa dijital hayatımızda mı? Bunu farklı şekillerde yaşayan insanlar da mevcut” dedi.
Sanal hayatta bulunulmadığı zaman bile bir sanal hayatın olduğunu ve buranın işlediğini belirten Duran, “Birtakım büyük şirketler, verileri toplayan yerler, bize dair bilgilerle ilgili işlemler yapıyorlar. O halde iki tane paralel hayatımız var aslında” diye konuştu.
Buna ilişkin, sorumluluğun, özgürlük ile güvenliğin tartışılmasından ve dengenin aranmasından daha da makul bir şey olmayacağını belirten Duran, özgürlük ve güvenlik dengesinde ama ortak sorumlulukla yönetilmesi gereken fırsatlar ve riskler dünyasında bulunulduğunu söyledi.
‘Sosyal medyanın kurallarının olması çok önemli bir husus’
Yeni teknolojik gelişmelerin ve dijitalleşmenin açtığı fırsatların farkında olduklarını söyleyen Duran, yeni unsurların eklenmesiyle yapay zeka da dahil olmak üzere birçok alanda devrimler gerçekleştiğini ifade etti.
Bu gelişmelerin anlamının, insan hayatının daha kolay hale gelmesi ve çok sayıda farklı tecrübenin elde edebilir hale gelmesi olduğunu belirten Duran, şöyle devam etti:
“Böyle baktığımızda bunun bir kısmıyla sanal da olsa ‘özgürlükler alemi’ olduğunu söyleyebiliriz. Fakat bu dijital mecraların sunduğu sınırsız etkileşim imkanı bizim ifade özgürlüğümüzü genişletmekle kalmıyor. Mahremiyete dair, bilgi kimliğine dair, dezenformasyona dair ve toplumsal kutuplaşmaya dair yeni risk alanları oluşturuyor. Sosyal medya mecralarının bize, kendimizi ifadede yeni imkanlar sunduğunun farkındayız. Ancak orası o kadar genişleyen bir alan ki kendi halinde akıp giden bir sel gibi değerlendiremeyiz. Bunun da bir regülasyonu gerekiyor. Burası da gittikçe büyüyen bir dünya olarak, aslında her şeyin fütursuzca ortaya koyulduğu bir alan olarak görülmemeli. Dolayısıyla buranın da düzenlemesi, buraya dair kuralların da olması çok önemli bir husus.”
” Bu alanların bir etiğe de ihtiyacı var”
Duran, gençler için düşünüldüğünde, sosyal medyanın “tek tipleştirici” bir alana dönüşmesi riskinin söz konusu olduğunu söyledi. Sosyal mecraların, ortaya koyduğu özgürlüğün yanı sıra bu tarafının da dikkate alınması gerektiğini belirten Duran, “Bugün için baktığımızda sosyal medyaya dair en önemli çalışmaları yapanlar, hatta sosyal medyanın özgürlük alanı olarak savunucusu olan kişiler dahi bilgi, imge, moda, inanış, kanaat alışverişi gibi birçok alanda sosyal medyanın nasıl algoritmalarla yönetildiğini bize anlatmaktadır” dedi.
Panelin, “özgürlük, güvenlik ve sorumluluk” üçleminde bir araya gelmiş olmasının çok değerli olduğunu ifade eden Duran, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Dijitalizm, sosyal medya, yapay zeka, bunların hepsi hız, sınırsızlık, kontrolsüzlük gibi konular olarak önümüze çıkıyor. Elbette bu alanların bir etiğe de ihtiyacı var. Önde gelen sosyologlar, düşünürler etik kavramın özellikle ahlakın toplumsallığı üzerinden değerlendirilmesi gerektiğini konuşurlar. Bugün dijital mecraların gençlere ve çocuklara toplumla doğrudan temas kurma imkanı tanıması aynı zamanda bu mecraları, etik tartışmaların da konusu yapmaktadır. Her anımızı kuşatan mahremiyet, alemiyet, sınırlar, güvenlik, toplumsal kaygı gibi birçok konuda zaaf üreten bu alanın etik anlamda da önem arz ettiğini söylemek gerekir. Sosyal medya mecralarında dezenformasyon yapılmaması, nefret söylemine katkıda bulunulmaması, cinsiyetçi kodların beslenmemesi, sınıfsal adaletsizliğin pekiştirilmemesi, teşhirciliğin olmaması, çocukların ruhsal ve zihinsel gelişimine olumsuz etkilerin olmaması gibi birtakım ilkeler üzerinde uzlaşmak zorundayız. Hem ulusal olarak Türkiye hem de dünya düzeyinde böyle bir ortak alanın oluşması gerekiyor.”
“Başıboş bırakamayız”
Kapitalist sistemin ortaya çıkardığı “rekabetçi piyasa koşulları”, “tıklanma”, “etkileşim alma” gibi birçok kaygıların da söz konusu olduğunu ifade eden Duran, bu kaygıların zaman zaman etik sınırlarını aştığını ve sorun ürettiğini gördüklerini belirtti.
Ekran başında olan gençlerin, algoritmalarla nerelere yönlendirilebileceğini görmek durumunda olduklarını ifade eden Duran, “Bunların farkında olmadan hangi algoritmanın, hangi şirketin, hangi çıkar grubunun, hatta hangi devletin bizim mahremiyetimize, dijital egemenliğimize yönelik ne tür kampanyaların içinde olduğunun farkında olmadan, gençlerimizin sosyal medyadaki güçlü birtakım düşüncelerle ve kanaatlerle yönlendiriliyor olmasını başıboş bırakamayız” diye konuştu.
Gerçeklikle olan bağı azaltacak ya da farklı gerçeklikleri zihinlere sokacak algoritmaların farkında olmak zorunluluğunu ifade eden Duran, dijitalleşmenin getirdiği riskler arasında “sosyal izolasyon” riskinin de olduğunu belirtti.
Dijital bağımlılığın en çok konuşulan konular arasına girdiğini ifade eden Duran, şöyle konuştu:
“Bunun sadece bir diyet benzetmesiyle dijital detoks yaparak ya da dijital omurluktan kaçınarak aşamayız. Bence bunun için çok daha fazlası gerekiyor. Sebep dijital mecraların sunduğu ‘yapay mutluluk’ çerçevesinin kurgulanmış, kusursuz hayatların albenisinin, bizlerin, gençlerin, çocukların yetersizlik duygusunu beslemesi ve hatta kişinin kendini gerçekleştirmesiyle ilgili çok sorunlu bir alanı açıyor olmasıdır. Filtrelenmiş görüntüler, uçlardan beslenen içerikler, idealize edilmiş ve maskelenmiş hayat kurguları, bütün bunlar çocuklarımız ve gençlerimiz için birer risk grubunda. Ne yazık ki çokça da tüketiliyorlar. Bu içeriklerin oluşturduğu video marjinal mecralarının yaygınlaşması gençlerimizde dopamin temelli bir bağımlılık bölgesi ortaya çıkarıyor. Aslında gençlerimizden daha fazlası belki de birçoğumuz durumla karşı karşıyayız. Durmadan kaydırılan ekranlar ve çok anlık seyredilen videolarla bambaşka bir dijital hafıza, bambaşka bir dijital zeka oluşuyor. Bunun ne kadar farkındayız? Bunun getirdiği zihinsel yorgunluğun, anksiyetenin, depresyonun ne kadar farkındayız? Bundan henüz emin değiliz.”
“Bireyin hayatına mal olan olumsuzluklar üretiyor”
Duran, birtakım ruh sağlığı kırılganlaşmasından, dijital zorbalıktan, şiddet ve nefret dilinin giderek dijital alana hakim olmasından rahatsızlık duyduklarını söyledi.
Buna benzer eğilimleri besleyenlerin dijital dünyada kanaat önderleri ya da öne çıkan rol model kişiler olmasının ciddi bir sorumluluk ve sorun alanı olduğunu belirten Duran, “Çevrimiçi oyunlar ve görsel paylaşım mecraları başta olmak üzere dijital ekosistem, zararlı içeriklere erişimi kolaylaştırmakta ve kişisel verilerin kötüye kullanıma zemin hazırlamaktadır” dedi.
Bu alanın, sorumluluk duygusuyla yönetilmesinin güvenlik açısından da çok önemli bir husus olarak öne çıktığını ifade eden Duran, şunları söyledi:
“Nitekim bu risklerden bir tanesi sanal bahis ve kumar içeriklerinin yaygınlaşması olmuş olur. Bildiğiniz üzere Cumhurbaşkanımız bu konuya büyük önem atfediyor. Hem yasal düzenlemeler açısından hem toplumdaki farkındalığın arttırılması açısından üzerinde yoğunlaşılması gereken konulardan bir tanesi. Çünkü bu konu sadece kişisel bağımlılık oluşturmuyor. Aileleri yıkan, sosyal ilişkilerin ve bireyin hayatına mal olan olumsuzluklar üretiyor. O halde dijital dünyanın risklerine karşı korunma konusunda sadece çocuklarımız ve gençlerimiz değil, aslında bütün bireylerimiz bir risk altındadır ve buna dair bir bilinç gerekmektedir. Bu bilinç, sorumlulukla örtüşen ve etikle donanan bir şekilde yürümek durumunda. Bunu sağladığımızda bireyimizi ve toplumumuzu donanımlı hale getirmiş olacağız. Elbette bu dijital dünyadan kopmak mümkün değil. Ancak bu dijital dünyayı bizim yönetmemiz gerekiyor. Kontrolün bizde olması gerekiyor.”
“Dijital platformlara da çok önemli roller düşüyor”
İletişim Başkanı Duran, dijital dünyanın içinde savrulmamak için kamusal bir sorumluluğun oluşturulması gerektiğini söyledi.
Duran, İletişim Başkanı olmasının yanı sıra, bir baba ve akademisyen olarak bu özgürlük ile güvenlik dengesinin sağlandığı bir dijital dünyanın temini için çok yönlü bir işbirliğinin gerektiği kanaatinde olduğunu vurguladı.
Burada devlet kurumlarının üzerlerine düşen görevi üstlenmek durumunda olduklarını belirten Duran, şunları kaydetti:
“Milletimiz, bireyler ve bu dünyanın ortak sorumluluk anlayışını oluşturabilmek için buna katkı verecek olan bütün örgütlü yapılarımız, sivil toplumlarımız, akademisyenlerimiz, önde gelen bireylerimizin hepsinin kapsamlı ve etkin bir işbirliğine ihtiyacımız var. Bu ortak sorumluluk anlayışı ekseninde, dijital platformlara da çok önemli roller düşüyor. O zaman şöyle özetleyebilirim; devletimizce oluşturulacak hukuki zemin çerçevesinde düzenleyici ve denetleyici rolüyle, ailelerimiz hem kendilerinin hem de çocukların farkındalık düzeyini artırarak, dijital platformlar ise daha fazla sorumluluk yüklenerek gençlerimiz ve çocuklarımız için güvenli bir dijital dünyanın tesis edilmesine katkı sunmak durumundadırlar. Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın ifadeleriyle ‘Dijital teknokültürün bilhassa gençlerin üzerindeki olumsuz etkilerini sadece topyekün bir dayanışma ruhuyla engelleyebiliriz.’ İşte bu panelin Cumhurbaşkanımızın belirtmiş olduğu bu amaca yönelik hizmet etmesini umuyorum.”
“Oyun içerik denetimleri ile ilgili uygulamalar hayata geçirilmektedir”
Duran, sosyal medya sınamalarının sadece Türkiye için değil, tüm dünya için bir mücadele alanına dönmüş durumda olduğunu belirtti.
Birçok ülkenin bu konuya ilişkin tedbirler aldığını anlatan Duran, “Günümüzde Amerika’dan Çin’e, Avustralya’dan Almanya’ya, dünyanın dört bir yanındaki ülkede yaş doğrulama, ebeveyn onayı, algoritmik sorumluluk, kullanım sınırlamaları, dijital kimlik çözümlemeleri ve oyun içerik denetimleri ile ilgili uygulamalar hayata geçirilmektedir” dedi.
Türkiye’de de sosyal medya kullanıcılarını korumaya yönelik bazı yasal düzenlemelerin halihazırda yürürlükte olduğunu söyleyen Duran, 5651 sayılı “İnternet ortamında yapılan yayınların düzenlenmesi” kanununun buna bir örnek olduğunu ifade etti.
Bunun yanı sıra sosyal ağ sağlayıcılarının çocuklara yönelik ayrı hizmet sunma, reklam kütüphanesi oluşturma, kriz planı hazırlama ve genel şeffaflık ilkelerine uymakla yükümlü kılındığını ifade eden Duran, 6698 sayılı “Kişisel verilerin korunması kanunu”nun da Türkiye’deki sosyal medya kullanıcılarının veri güvenliğini teminat altına aldığını söyledi.
Bunların çok değerli olduğunu ancak genişleyen dijital dünyada yeni yasal düzenlemelerin de olması gerektiğini belirten Duran, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Çünkü teknoloji yerinde durmuyor. Yepyeni açılımlarla bize yeni sınamalar getiriyor. Bu çerçevede ilgili bakanlıklarımızın ve meclisimizin çok önemli çalışmalar yaptığını hatırlatmak isterim. Malumunuz ‘Dijital Mecralarda Çocuklarımızı Bekleyen Tehdit ve Riskler’ taslak raporu 13 Ocak’ta Meclisimizin ilgili alt komisyonunda kabul edildi. Raporda çocuklarımızı dijital risklerden korumak için kapsamlı öneriler detaylı bir şekilde ele alındı.
Ben inanıyorum ki dijital dünya, ailelerimizden devletin ilgili kurumlarına, sivil toplum kuruluşlarımızdan, akademi dünyasına kadar geniş bir alanda ortaya çok güzel bir sonuç çıkaracak. Bizler de İletişim Başkanlığı olarak çocuklarımızın ve ebeveynlerimizin hem medya okuryazarlık düzeyinin yükseltilmesi hem de dijital risklere karşı direnç ve farkındalıkların artırılması çalışmalarına olanca gücümüzle destek oluyoruz. Bu panelde de inşallah çok güzel somut çıktılar ortaya çıkacak.”
