ABD ve İsrail’in İran ile yaşadığı savaş, Körfez ülkelerinde enerji üretimi, ticaret yolları, lojistik, finans ve turizm başta olmak üzere birçok sektörde ciddi ekonomik yavaşlamaya yol açtı. Savaşın üç haftası geride kalırken bu süreç bölge ekonomilerinde oluşan tahribatı net biçimde ortaya koydu.
KÖİ Araştırma Merkezi Başkanı Aydın, ABD-İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a saldırmasıyla başlayan ve İran’ın misilleme saldırılarıyla devam eden krizin bölge ülkelerindeki yatırımlara ve projelere muhtemel yansımalarına ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Yaşanan saldırıların hemen her alanı olumsuz etkilediğini dile getiren Aydın, “Bu savaş, mutlaka bölgenin genel olarak ekonomik görüntüsünü etkileyecek. Özellikle büyük yatırımları daha çok etkileyecek.” diye konuştu.
Aydın, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Suudi Arabistan ve bölgedeki diğer Körfez ülkelerinin son yıllarda petrol dışı ekonominin geliştirilmesine odaklandığını anımsatarak, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Ekonomilerini petrole bağımlı halden kurtarmak için birçok proje ve vizyon çalışması başlatmışlardı. Bunların başında BAE ve Suudi Arabistan gelirken, onları Umman, Kuveyt, Bahreyn ve Katar gibi ülkeler takip etti. Bu vizyon projelerin temelinde ‘petrol dışı ekonominin geliştirilmesi’ yatıyordu. Ekonomileri biraz daha uluslararası yatırımcılara ve uluslararası piyasalara açmaktı. Savaş belki petrol fiyatlarını artırarak onlara buradan elde edeceği gelirleri artırma imkanı sağladı. Ancak savaş petrol dışı ekonomilerin ve yatırım ortamının çok ciddi yara almasına neden oldu.”
Aydın, yaşananların petrole dayalı olmayan ekonomilerde çok ciddi bir kırılganlık ortaya çıkardığını kaydederek, “Yaklaşık 20 yıldır buna yönelik bir ekonomik büyümeyi hedeflemişken şimdi tam tersi bir durumla karşı karşıya kaldılar.” dedi.
“Uluslararası yatırımcıların Körfez ülkelerine ilgisi mutlaka azalacaktır”
Eyüp Vural Aydın, uluslararası yatırımcıların her zaman güvenli limanları ve uzun vadeli stratejik planları tercih ettiğini belirterek, şu değerlendirmelerde bulundu:
“Sigorta fonları, emeklilik fonları, devletlerin varlık fonları gibi uluslararası yatırımlar uzun vadeli vizyona sahip güvenli alanlara giderler. Önümüzdeki dönem uluslararası yatırımcıların Körfez ülkelerine ilgisi mutlaka azalacaktır çünkü görece belirsizlik var. İran’daki savaşın nasıl sonuçlanacağı belli olmadığı için şu anda özellikle uluslararası sermayeye ve uluslararası yatırımlara dayalı büyüme politikası gösteren BAE gibi ülkeler bundan ciddi anlamda etkilenebilir. Bu ülkelerin ekonomileri uluslararası sermayeye bağlı olduğu için orada yatırımlar açısından ciddi bir ekonomik etkilenme söz konusu olacak.”
“Çağrı merkezi ve yapay zeka yatırımlarının artık bölgeye gelmesin kolay olmayacak”
KÖİ Araştırma Merkezi Başkanı Aydın, son birkaç yıldır çağrı merkezleri ve yapay zeka yatırımlarının Dubai ve Suudi Arabistan’da çok arttığını hatırlatarak, savaşın ilk anlarında buraların vurulduğunu, bu nedenle söz konusu merkezlerin artık bölgeye gelmesinin çok kolay olmayacağını anlattı.
Amazon’un bulut bilişim şirketi Amazon Web Services’in (AWS) Suudi Arabistan’da yapay zeka bölgesi kurmak için 5 milyar dolarlık anlaşma yaptığını anımsatan Aydın, kısa vadede bu konuda bir ilerleme beklenmediğini söyledi.
Aydın, Suudi Arabistan’ın Vizyon 2030 projesinin yurt dışı sermayeye de bağlı olduğuna işaret ederek, “Bu projelerde gecikmeler olacaktır. Özellikle petrol fiyatlarının ve iş gücü maliyetlerinin artması bu projelerde bütçe aşımlarına neden olacak. Lojistik problemleri ve fiyat artışları inşaat sürelerini geciktirecek. İnşaat süreleri uzayacak, maliyetler artacak. Yani önümüzdeki dönemde özellikle altyapı yatırımlarında bölgedeki projelerde ciddi sorunlarla karşılaşacağımızı öngörüyorum.” ifadelerini kullandı.
“Yatırımlar enerji tesislerine ve savunmaya yapılacak”
Eyüp Vural Aydın, belirsizlik ortamının uluslararası sermayenin yatırım kararlarını etkileyeceğinin altını çizerek, şu açıklamalarda bulundu:
“Gelişmiş ülkelerin sermayeleri kendi ülkelerine daha yakın ve görece daha belirgin pazarlara doğru kayacak önümüzdeki dönem. Yani bu net bir şekilde gözüküyor. Petrol dışı ekonomiye yatırımlar bölgedeki ülkeler için ciddi anlamda azalacak. Bunun başında finans ve turizm geliyor. Önümüzdeki dönemde yatırımlar bombalanan enerji tesislerinin yenilenmesi ve daha korunaklı hale gelmesi için yapılacak. İkinci olarak da savunma harcamalarına yoğunlaşacak. Çünkü aslında bölgenin savunma anlamında ne kadar kırılgan olduğunu görmüş olduk.”
Aydın, bombalanma nedeniyle bozulma yaşayan ve tahrip edilen altyapılara da yatırım ihtiyacı olacağını belirterek, “Yatırımlar bu üç alana odaklanacaktır. Turizm, yapay zeka, dijitalleşme ve finans alanları gibi yatırımların önümüzdeki dönem azalacağını söylemek yanlış olmaz.” dedi.
