Dünya genelinde milyonlarca kullanıcı, ChatGPT, Gemini ve Claude gibi üretken yapay zeka araçlarını her gün milyarlarca komutla (prompt) kullanıyor.
Ancak bu komutların içine yerleştirilen ve insani bir alışkanlık olan nezaket ifadeleri, sanıldığı kadar “zararsız” değil. Yapay zeka modelleri, her bir kelimeyi veya karakteri “token” adı verilen birimlere dönüştürerek işliyor. Kullanıcının sorduğu soruya eklediği her nezaket cümlesi, modelin daha fazla veri işlemesine, dolayısıyla daha fazla elektrik harcamasına yol açıyor.
Her “teşekkür” su kaybı demek
Yapay zekanın çevre üzerindeki etkisi sadece elektrikle sınırlı kalmıyor. Bu sistemlerin çalıştığı devasa veri merkezlerindeki sunucuların soğutulması için yüksek miktarda su tüketiliyor. Araştırmalar, yapay zeka ile yapılan yaklaşık 20 ila 50 soruluk bir sohbetin, yaklaşık yarım litrelik bir su tüketimine denk geldiğini gösteriyor. Soruya eklenen gereksiz her nezaket ifadesi, işlem süresini uzatarak bu tüketimi doğrudan artırıyor.
Bilişim uzmanları, kullanıcıların yapay zeka ile iletişim kurarken “insanlaştırma” eğiliminde olduklarını ancak bunun teknik bir maliyeti olduğunu vurguluyor. Uzmanlar konuya ilişkin şu değerlendirmelerde bulunuyor;
İnsanlar sosyal bir refleksle yapay zekaya nazik davranıyor. Ancak bu sistemlerin duyguları veya toplumsal kodları yok. Siz ona ‘teşekkür ederim’ dediğinizde, o bu ifadeyi anlamlandırmak ve yanıt vermek için ek sunucu gücü harcıyor. Milyarlarca kullanıcının aynı anda bu nezaket ifadelerini kullandığı düşünüldüğünde, ortaya çıkan karbon ayak izi ve su israfı devasa boyutlara ulaşıyor. Sürdürülebilir bir dijital gelecek için ‘doğrudan ve kısa’ komutlar vermek büyük önem taşıyor.
Çevresel sürdürülebilirlik için “net komut” çağrısı
Teknoloji devleri, veri merkezlerini daha çevreci hale getirmek için karbon nötr hedefleri koysa da artan talep bu hedeflere ulaşmayı zorlaştırıyor. Çevre aktivistleri ve teknoloji analistleri, yapay zeka okuryazarlığının bir parçası olarak “enerji verimli iletişim” modelinin benimsenmesi gerektiğini savunuyor.
Haberde görüşlerine yer verilen uzmanlar, “Gelecekte yapay zekayı kullanmak sadece bilgiye ulaşmak değil, bu bilgiyi en düşük çevresel maliyetle elde etmek anlamına gelecek. Bu noktada nezaket, maalesef verimliliğin önüne geçiyor,” ifadelerini kullanıyor.
Kullanıcılara, yapay zeka araçlarını kullanırken gereksiz giriş ve çıkış cümlelerinden kaçınmaları, doğrudan sonuca yönelik ve net ifadeler kullanmaları tavsiye ediliyor.
